Μετά από τη μείωση των πειρατικών επιθέσεων τη διετία 2015-2016, παρατηρούμε μια εκ νέου «αναθέρμανση» του φαινομένου των επιθέσεων ένοπλων ομάδων σε εμπορικά πλοία.
Από την ανάλυση των στατιστικών στοιχείων προκύπτει και ένα άλλο αξιοσημείωτο γεγονός. Αν και το 2016 τα συνολικά περιστατικά επιθέσεων μειώθηκαν σημαντικά, ο συνολικός αριθμός των ομήρων ναυτικών που συνελήφθησαν από τους πειρατές ξεπέρασε το μέσο όρο των προηγουμένων ετών!!! Σύμφωνα με την έκθεση του Διεθνούς Κέντρου Αναφοράς Πειρατείας (IMB), για το 2016 καταγράφηκαν 191 περιστατικά που αποτελούν το χαμηλότερο επίπεδο από το 1998, ωστόσο οι θαλάσσιες απαγωγές τριπλασιάστηκαν σε σχέση με το 2015.
Συγκεκριμένα, οι πειρατές απήγαγαν 62 άτομα για λύτρα σε 15 ξεχωριστά επεισόδια το 2016, ενώ το 2015 είχαν απαχθεί μόλις 19 άτομα σε 5 περιστατικά.
Εύλογα λοιπόν μπορεί να σκεφτεί κάποιος ότι η απαγωγή και κράτηση των πληρωμάτων αποτελεί μια πρώτης τάξεως αιτία για αύξηση των λύτρων..... όμως είναι αυτή ή πραγματικότητα;
Ας δούμε λοιπόν τα δεδομένα από μια άλλη σκοπιά, που ίσως μας οδηγήσει σε διαφορετικά συμπεράσματα...
Από το 2011 – θα θυμούνται κάποιοι – σε αρκετές αναφορές (reports) του UKMTO (United Kingdom Maritime Trade Operations) υπήρχε μια σχετική ασάφεια ως προς το χαρακτηρισμό των επιθεσεων σε εμπορικά πλοία. Άλλες φορές γινόταν λόγος για «πειρατική επίθεση» και κάποιες φορές ανέφεραν τον όρο «τρομοκρατική δραστηριότητα». Το διακύβευμα της όλης υπόθεσης είχε να κάνει με το ποιός τελικά θα διαχειριστεί την κατάσταση της ασφαλούς ναυσιπλοϊας και του ελεύθερου εμπορίου. Εάν υπερίσχυε ο όρος «τρομοκρατία» τη διαχείριση αναλάμβαναν αποκλειστικά δυνάμεις του πολεμικού ναυτικού διαφόρων κρατών και εάν υπερίσχυε ο όρος «πειρατεία» αυτομάτως αποκτούσαν δύναμη οι ιδιωτικές εταιρίες ένοπλης φύλαξης. Η συμφωνία / επιχείρηση της «ATΑLANTA» (http:/eunavfor.eu/) έδωσε τη χρυσή τομή και έκτοτε διαχωρίστηκαν οι ρόλοι των εμπλεκομένων. Οι maritime security companies ανέλαβαν την αποτροπή εκδήλωσης πειρατικής επίθεσης και οι ναυτικές συμμαχικές και άλλες δυνάμεις την πρόληψη και την καταστολή.
Από πλευράς ναυτιλίας οι ασφαλιστικές εισφορές για τα πλοία που έπλεαν σε επικίνδυνες περιοχές (high risk area) εκτοξεύτηκαν στά ύψη ακολουθώντας μια ιδιότυπη μαθηματική σχέση... το σύνολο των εξόδων που χρειάζονταν ένα πλοίο για τον περίπλου της Αφρικής με προορισμό λιμάνι του Ινδικού Ωκεανού ή γενικότερα της Ασίας και Ωκεανίας να είναι μεγαλύτερο από τα ασφάλιστρα διέλευσης της επικίνδυνης περιοχής (HRA). Συνυπολογίζοντας λοιπόν οι ναυλωτές την οικονομική ρήτρα σε περίπτωση καθυστέρησης και οι εφοπλιστές τον αυξημένο χρόνο πλεύσης που απαιτούνταν για τον περίπλου, αντιλαμβανόμαστε πως η επιλογή της διέλευσης δια μέσου της HRA αποτελούσε την συμφερότερη – απο πλευράς εξόδων – λύση. Στην παραπάνω λογική ήρθε να προστεθεί και το γεγονός πως όταν το πλοίο έφερε και ομάδα ασφαλείας (armed / unarmed security team) κατά τη διέλευσή του απο τη HRA, τότε τά ασφάλιστα μειώνονταν σημαντικά. Συνεπώς υπό το πρίσμα του διεθνούς εμπορίου η «ασφάλεια» της διακίνησης προϊόντων και αγαθών απέκτησε συγκεκριμένες τιμές και συγκεκριμένο ρόλο που μεταφράζεται πλέον σε οικονομικά στοιχεία.
Από την άλλη πλευρά – την πλευρά των πειρατών – έχουμε τα ακόλουθα δεδομένα:
Οι πειρατές στον Ινδικό ωκεανό χαρακτηρίστηκαν εξ αρχής ως Σομαλοί. Η περιοχή της Σομαλίας χωρίζεται σε τρεις ανεξάρτητες «χώρες» εκ των οποίων μόνο η μια έχει σχετικά σταθερή διακυβέρνηση. Πιο συγκεκριμένα η SOMALILAND στα βόρεια, παρουσιάζει σχετική σταθερότητα, η PUTLAND στα βορειοδυτικά του κέρατος της Αφρικής είναι ασταθής και η γνωστή Σομαλία ταλαιπωρείται ακόμη απο εμφύλιες διαμάχες. Όταν ξεκίνησαν οι επιθέσεις σε εμπορικά πλοία, και αυτό πράγματι ξεκίνησε από τους Σομαλούς, αποσκοπούσαν σε αντίποινα για την υποβάθμιση της θάλασσάς τους και της ζωής τους. Αντίποινα όμως που είχαν κόστος σε ανθρώπινες ζωές και το γεγονός αυτό στερούσε και το παραμικρό ψήγμα δικαίου (εάν υπήρχε). Επιπρόσθετα φονταμενταλιστικές και εξτρεμιστικές οργανώσεις που δρούσαν στην περιοχή εκμεταλλέυτηκαν το γεγονός αυτό και παρεισέφρησαν στις τοπικές κοινωνίες διοχετεύοντας οπλισμό στους επίδοξους πειρατές. Συγκεκριμένα η οργάνωση AL SABΑAΒ, που ελέγχει μεγάλο αριθμό περιοχών της Σομαλίας, από το 2015 διαχωρίστηκε από την al Qaida – με την οποία είχε στενούς δεσμούς - και στράφηκε προς τον ISIS.
Στην απέναντι πλευρά του κόλπου του ‘Αντεν βρίσκεται η Υεμένη. Μια χώρα που απο το 2011 βρίσκεται σε εμφύλιο πόλεμο (επίσημα από το 2015) και που στα νότια «στεγάζει» ακόμη τους θύλακες της γνωστής AL QAIDA. Από γεωγραφικής απόψεως η Υεμένη «ελέγχει» καλύτερα τoν κυριότερο “δρόμο” του διεθνούς εμπορίου. Αυτόν των στενών του Βab Εl Μandeb και του κόλπου του Αden. Από την εμπειρία μου τολμώ να ισχυριστώ πως οι Υεμενέζοι πειρατές είναι πολύ απρόβλεπτοι και πολλές φορές στοχεύουν στο να προξενήσουν ζημιά (ακόμη και απώλεια ανθρώπινης ζωής), παρά στο να καταλάβουν ένα πλοίο με σκοπό τα λύτρα. Μάλιστα ένας γνωστός Ιταλός στους κύκλους της περιοχής – ο συγχωρεμένος Μαουρίσιο – ο οποίος σημειωτέον είχε γυναίκα απο την Υεμένη, έλεγε σε πολύ καλά Ελληνικά: «η Υεμένη δεν έχει πειρατές, έχει ιδεαλιστές!!!». Αρκετές φορές μάλιστα τα γνωστά skiff’s κατέφευγαν, όταν έβρισκαν τα σκούρα, στις ακτές της Ερυθραίας ή και του Σουδάν παλαιότερα. Δύο χώρες που δεν κρύβουν την ανεκτικότητά τους σε πυρήνες και ομάδες του ISIS. Επίσης από το Μάρτιο του 2017 η Υεμένη χαρακτηρίστηκε από τους τοπικούς βαχαμπιστές-τζιχαντιστές (φιλοϊρανοί αντάρτες Χούτι) ως χώρα υποδοχής ενός μεγάλου μέρους των μαχητών του ISIS.
Ανατολικότερα της Υεμένης εκτείνεται το Ομάν. Γνωστή η πειρατική δραστηριότητα στις νότιες ακτές του με επίκεντρο τη γενέτειρα του Σουλτάνου του, το λιμάνι της SALALAH. Δεν είναι λίγες οι φορές που ένοπλες ομάδες φύλαξης πλοίων έχουν έρθει σε αντιπαράθεση με ιδιαίτερα γρήγορα skiff’s που δρούν σε πολυάριθμες ομάδες. Είναι άραγε πειρατές από το Ομάν ή και αυτοί είναι Σομαλοί;... Για να βγάλουμε κάποιο συμπέρασμα, αρκεί να λάβουμε υπόψη τις σχέσεις του Σουλτάνου του Ομάν (Sultan Qabus) με την Αγγλία.... όπου και εδρεύει το UKMTO.
Κατά την άποψή μου ή παντελής έλλειψη «ομανέζων» πειρατών από τις αναφορές του UKMTO, μάλλον εκεί βρίσκει την εξήγησή της.
Στην άλλη πλευρά της Αφρικής, τη δυτική Αφρική, έχουμε τον κόλπο της Γουινέας με επίκεντρο πειρατικής δράσης τη Νιγηρία. Εκεί τα περιστατικά είναι περισσότερο «αιματηρά». Ο οπλισμός των πειρατών της Νιγηρίας βαρύτερος σε σχέση με τους πειρατές του Ινδικού. Ο κυριότερος λόγος είναι η δράση της οργάνωσης Μπόκο Χαράμ. Από το 2002, στο βορειοανατολικό άκρο της χώρας, δρα η ισλαμιστική οργάνωση Μπόκο Χαράμ, η οποία στοχεύει να αντικαταστήσει την κεντρική κυβέρνηση και να εφαρμόσει τη σαρία. al-Wilāyat al-Islāmiyya Gharb Afrīqiyyah (Islamic State West Africa Province, ISWAP) (Η Μπόκο Χαράμ αποδίδεται ως: «Η δυτική παιδεία απαγορεύεται» , στη γλώσσα Χάουσα) είναι εξτρεμιστική ισλαμιστική τρομοκρατική οργάνωση που δρα στη βόρεια Νιγηρία, ενώ έχει επιτεθεί σε περιοχές του Τσαντ, του Νίγηρα και του Καμερούν. Ο αρχηγός της οργάνωσης είναι ο Αμπουμπακάρ Σεκάου. Υπολογίζεται ότι η οργάνωση διαθέτει περί τους 8.000 μαχητές. Στόχος της οργάνωσης είναι να απαγορεύσει δραστηριότητες οι οποίες έχουν σχέση με το δυτικό τρόπο ζωής, ενώ από το 2009 έχει ως στόχο να εγκαθιδρύσει στη Νιγηρία ένα ισλαμικό χαλιφάτο, ανατρέποντας την κυβέρνηση της χώρας. (πηγή: wikipedia – state dDepartment, CTC USMA) H εν λόγω εξτρεμιστική οργάνωση έχει δηλώσει από το 2016 πίστη στον ISIS.
Tέλος οι πρόσφατες εξελίξεις με τον ύποπτο ρόλο του Qatar (τον οποίο καταδίκασε μάλιστα και η «επίσημη» κυβέρνηση της Υεμένης) ξεσκεπάζουν σε μεγάλο βαθμό τους διαύλους χρηματοδότησης των παραπάνω εξτεμιστικών οργανώσεων. Σημειώνεται ακόμη ότι ο Αμερικανός πρόεδρος Τραμπ κατά το ταξίδι του στη Σαουδική Αραβία (21 Μαϊου 2017) έκλεισε μια σημαντική εξοπλιστική συμφωνία ύψους 110 δισεκατομμυρίων, εγκαινίασε ένα ινστιτούτο κατά του ισλαμιστικού εξτρεμισμού στο Ριάντ και κάλεσε τις χώρες του Κόλπου να συνασπιστούν κατά του Ιράν. (Πηγή: Το Κατάρ στην απομόνωση-Στη γωνία από Αραβες για σχέσεις με ISIS-Aλ Κάιντα | iefimerida.gr). «Στις 5/6/2017 η Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ, το Μπαχρέιν, η Αίγυπτος, η Υεμένη και η κυβέρνηση της ανατολικής Λιβύης διακόπτουν τις διπλωματικές τους σχέσεις με το Κατάρ, κατηγορώντας το ότι στηρίζει «την τρομοκρατία».
Συνοψίζοντας όλα τα παραπάνω αντιλαμβανόμαστε μια διάχυτη παρουσία – τουλάχιστον σε ιδεαλιστικό επίπεδο – του ISIS. Λαμβάνοντας λοιπόν υπόψη πως ο δυτικός πολιτισμός έχει διαμορφωθεί πλέον σε οικονομικοπολιτκό σύστημα, εύκολα προκύπτει πως η οικονομία και το εμπόριο αποτελούν τους κύριους στόχους αυτών που μάχονται εναντίον του. Μάλιστα η περίπτωση των δίδυμων πύργων είχε από το 2011 το μύνημα αυτό. Στα πλαίσια αυτά λοιπόν οι ανθρώπινες απώλειες αποτελούν απλά μια δεύτερη παράμετρο, η οποία αιτιολογείται ως «τιμωρία» των απίστων.
Επιστρέφοντας στο θέμα της πειρατικής δραστηριότητας προσέχουμε, όπως προανέφερα, την εκ νέου αναζωπύρωση του προβλήματος το τρέχον έτος. Τα περιστατικά παρουσιάζουν αύξηση και οι αναφορές για ύποπτη δραστηριότητα και επιθέσεις πληθαίνουν. Οι marsec teams (maritime security teams) καλούνται να αναπτύξουν επί του πλοίου όλα τα μέσα και όλες τις διαδικασίες εκείνες που αποσκοπούν στην αποτροπή της πειρατείας.
Όπως ορθά ορίζει ο BMP 4 η κλιμάκωση των ενεργειών απο μέρους των marsec teams, όχι μόνο δεν αποτελεί διαδικασία αποτροπής, αλλά και σε πολλές περιπτώσεις επισύρει νομικές κυρώσεις. Όλοι οι κανονισμοί των εταιριών (RUF & ROE – rules of the use of force & rules of engagement) αποσκοπούν στο να υπάρχουν απόλυτες και ξεκάθαρες «κινήσεις» κατά τη διαχείρηση μιάς απειλής ή ενός συμβάτος. Περιγράφουν βήμα προς βήμα τις απαραίτητες διαδικασίες στις οποίες πρέπει να προβή η ομάδα ασφαλείας του πλοίου και πάντα σε σχέση με τα «αίτια» και τα κριτήρια που ορίζουν την αναλογικότητα των ενεργειών της.
Όλα αυτά τα χρόνια το όριο του 1 ν.μ. (όριο ασφαλούς πλεύσης σύμφωνα με τον ΔΚΑΣ – διεθνής κανονισμός προς αποφυγή συγκρούσεων) αποτελούσε συνήθως το πρώτο κριτίριο για να συνεγερθεί το πλοίο (όχι η ομάδα ασφαλείας). Στην απόσταση αυτή και στην περίπτωση που το πλοίο και το ύποπτο skiff τελούν εν όψη αλλήλων ο χρόνος που θα βρεθούν το ένα δίπλα στο άλλο (με ταχύτητες 12 Κnots για το πλοίο και 20 Κnots γιά το ύποπτο skiff) είναι περίπου 1,5 min. Αντιλαμβανόμαστε πως με βάση το risk management / risk assessment (το οποίο πρέπει να προσδιορίζεται με τις δυσμενέστερες καταστάσεις και όχι με αυτές που «μας βολεύουν») ο χρόνος αυτός είναι εξαιρετικά μικρός χρόνος αντίδρασης γιά την περίπτωση που το ύποπτο skiff δεν έχει ως ΑΝΣΚ (αντικειμενικό σκοπό) την πειρατεία, αλλά την προσβολή του πλοίου και την πρόκληση εκτεταμένων ζημιών ή και την αφαίρεση ζωής των μελών του πληρώματος.
Τι πρέπει λοιπόν να γίνει ώστε να μεγιστοποιηθεί η αποτελεσματικότητα των marsec teams στην περίπτωση εκείνη που δεν θα έχουν να αντιμετωπίσουν τους «γνωστούς» πειρατές, αλλά ένα μεθοδευμένο και σχεδιασμένο τρομοκρατικό χτύπημα υπό τον μανδύα της πειρατείας; Το ερώτημα αυτό με βασάνιζε αρκετά τα τελευταία χρόνια, και τροφοδοτούνταν κυρίως από τις πληροφορίες που «διέρρεαν» κατά τις συζητήσεις στα floating armories (λάντζες)....
Οι προτάσεις περί αλλαγής των κανόνων εμπλοκής που ακούγονται από κάποιους κύκλους με βρίσκουν κάθετα αντίθετο. Άποψη μου παραμένει η πεποίθηση πως σκοπός μας δεν είναι η αφαίρεση ανθρώπινης ζωής, αλλά η ανάπτυξη όλων των δυνατών μέτρων και μεθόδων για την αποτροπή οποιασδήποτε «πειρατικής απειλής». Στο πλαίσιο αυτό και μελετώντας διάφορα περιστατικά κατέληξα σε ένα σύνολο προτάσεων που δεν ακυρώνουν τους κανονισμούς των εταιριών, αλλά μπορούν να λειτουργήσουν «ενισχυτικά» προσφέροντας τη μέγιστη αποτελεσματικότητα των ενεργειών της ομάδας ασφαλείας του πλοίου.
Όπως είναι γνωστό στους εργαζόμενους στον τομέα της ασφάλειας πλοίων, τα βήματα που ακολουθούνται απο τη στιγμή που εντοπίζεται ένα ύποπτο σκάφος είναι τυποποιημένα. Το κρίσιμο, κατά την άποψή μου, σημείο είναι η φάση της «επίδειξης οπλισμού». Τα βήματα αυτά λαμβάνουν χώρα κατά απόλυτη σειρά ύστερα από συγκεκριμένα κριτήρια που προσδιορίζονται από την αρχή της αναλογικότητας. Στην περίπτωση λοιπόν που κάποιο ύποπτο/α σκάφος/η κατευθύνεται προς το πλοίο και δεν φαίνεται να εγκαταλείπει την προσπάθεια αυτή, η υλοποίηση της «επίδειξης» οπλισμού από την ομάδα ασφαλέιας θα λάβει χώρα στην απόσταση εκείνη από την οποία θα μπορεί να αναγνωριστεί από τα άτομα του skiff. Την απόσταση αυτή όμως καλύπτει και το δραστικό βεληνεκές του RPG, το οποίο αποτελεί σοβαρότατη απειλή για το πλοίο και το πλήρωμα, καθώς και το δραστικό βεληνεκές των ΑΚ-47. Συνεπώς εαν το «επιτιθέμενο» skiff δεν έχει ως ANΣΚ την πειρατεία , αλλά την πρόκληση πλήγματος, τότε η ομάδα ασφαλείας και κατά συνέπεια το πλοίο εκτίθεται σε σοβαρότατο κίνδυνο.
Άποψή μου λοιπόν είναι να αναπροσαρμοστεί το θέμα της επίδειξης οπλισμού και ή να αποφεύγεται ή να λαμβάνει χώρα σε μεγαλύτερη απόσταση (με ό,τι αυτό συνεπάγεται περί της δυσκολίας εκτίμησης της απόστασης και την ορατότητα) ή τέλος να αντικατασταθεί με την ανάρτηση επί του πλοίου ευδιάκριτου πανό με πριγραφική σήμανση περί της ύπαρξης ένοπλης ομάδας φύλαξης επί του πλοίου. Παράλληλα θα πρέπει να ορίζεται μια νοητή περίμετρος (caution zone) σε ακτίνα 350-500m πέριξ του πλοίου. Η περίμετρος αυτή ουσιαστικά προσδιορίζεται από το δραστικό βεληνεκές των RPG-7, που υπάρχουν σε αφθονία στις περιοχές αυτές και συνάμα θα πρέπει να αποτελεί και το όριο έναρξης προειδοποιητικών βολών, ώστε να αποτρέπεται η προσέγγιση σε κοντινότερη απόσταση.
Παράλληλα η δύναμη της ομάδας ασφαλείας τα τελευταία 2-3 χρόνια έχει μειωθεί σε κάποια πλοία στα δύο άτομα. Οι λόγοι που οδήγησαν τις εταιρίες να μειώσουν τη δύναμη, εκτός απο οικονομικοί, είναι και το γεγονός πως διμελείς ομάδες χρησιμοποιούνται σε πλοία με ικανότητα ανάπτυξης ταχύτητας άνω των 15 Knots και που έχουν μικρότερη τρωτότητα έναντι των υπολοίπων. Βέβαια η «τροποποίηση» αυτή έχει τη λογική της εφόσον η «απειλή» προέρχεται ξεκάθαρα από πειρατές που επιδειώκουν την κατάληψη του πλοίου με σκοπό τα λύτρα. Αντιλαμβανόμαστε όμως πως στην περίπτωση που αναλύω, η μείωση αυτή μόνο προβλήματα δημιουργεί.
Τελευταίο άφησα το θέμα της εκτέλεσης προειδοποιητικών βολών. Παλαιότερα, όταν δίδονταν η έγκριση από τον καπετάνιο για εκτέλεση προειδοποιητικών βολών, η κατανάλωση έφτανε κάποιες φορές σε επίπεδο γεμιστήρος ανά μέλος της ομάδος. Αποτέλεσμα ήταν ή γρήγορη μείωση των αποθεμάτων. Αυτό τότε – πλην ελαχίστων περιπτώσεων – δεν φαίνονταν να αποτελεί αντικείμενο μελέτης, μιας και ο συνολικός αριθμός πυρομαχικών ανά ομάδα έφτανε τα 2000-2500 φυσίγγια. Από το 2014 όμως, με αλλαγή των τελωνειακών κανονισμών της Νοτιοαφρικανικής δημοκρατίας, παγιώθηκε να φέρονται 800 φυσίγγια συνολικά ανά ομάδα. Συνεπώς η κατανάλωση των πυρομαχικών κατά την εκτέλεση προειδοποιητικών βολών πρέπει να γίνεται με φειδώ και μάλιστα να συνυπολογίζεται η περίπτωση εκδήλωσης επαναλαμβανόμενων επιθέσων απο τα skiff’s. Η εκτέλεση 3-4 προειδοποιητικών βολών με οπτικά αποτελέσματα επί της επιφάνειας της θάλασσας (οι βολές στον αέρα είναι σχεδόν σίγουρο πως δεν θα ακουστούν στους επιβαίνοντες των skiff’s) και μόνο από τον ομαδάρχη ή το μέλος που θα διαταχθεί να εκτελέσει, είναι η καλύτερη μέθοδος προειδοποίησης. Φυσικά προϋποθέτουν σωστή εκπαίδευση των μελών της ομάδος.
Όλα τα παραπάνω αποτελούν προτάσεις επί ενός σεναρίου, για το οποίο τα στοιχεία που προανέφερα συνηγορούν για την πιθανή εκδήλωσή του στο άμεσο μέλλον. Θεωρώ πως ο σωστός σχεδιασμός η σωστή προετοιμασία και η σωστή εκαπίδευση είναι η μόνη συνταγή για την επίτευξη μιας αποστολής. Ο επαγγελματισμός έγκειται αποκλειστικά στην τήρηση των κανονισμών και στην κατανόηση της συλλογικής προσπάθειας.
ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΣ
ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΝ ΤΗΣ ITTO ACADEMY
Βρείτε την σελίδα του facebook εδώ
Το κείμενο δημοσιεύτηκε και στην εφημερίδα ''Ο Λόγος''
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου